Tekst en foto’s: Frank Magdelyns

Afgelopen zomer heeft u vast genoten van De Lek. Misschien fi etste u er langs, zat u langs de kant of heeft u er zelfs in gezwommen. Deze rivier, die maar liefst dertien kilometer langs de zuidgrens van onze gemeente slingert, is een van de mooiste natuurgebieden van onze gemeente. Toch was de Lek er niet altijd. Ruim 2000 jaar geleden was het een klein stroompje dat geleidelijk breder werd. De rivier werd daarbij een steeds groter gevaar.

Vanaf 200 voor Christus wordt de eerste aanzet voor de Lek gegeven. Het is dan een klein beekje dat is afgetakt van de Rijn ter hoogte van de plek waar nu Wijk bij Duurstede ligt. De Rijn zelf stroomde op dat moment via het nog niet bestaande Odijk naar het nog niet bestaande Utrecht.

In de Vroege Middeleeuwen verlegt de Rijn langzaam haar loop. Steeds vaker stroomt het rivierwater via de Lek naar zee en de ooit zo brede Rijn wordt een kleine waterstroom.

Vanaf het jaar 1080 worden langs de Lek kades aangelegd en wat later serieuze dijken. Het zijn activiteiten die nodig waren voor de ontginning van onder andere het Schalkwijkse moeras. De dijken die rond 1140 gereed zijn, zorgden er voor dat de rivier zich niet meer kon verplaatsen. De Lek ligt redelijk vastgeketend in het landschap.

Overstromingen tot aan Amsterdam
Dat de dijken niet bijzonder sterk zijn blijkt regelmatig. Meerdere malen breken ze door. Grote overstromingen zijn het gevolg en na elke doorbraak worden de dijken weer versterkt. Dijkdoorbraak kwam vooral voor wanneer de rivier was bevroren. Kilometers lange ijsdammen blokkeerden de doorstroming, waarna de druk op de dijk zo groot werd dat deze het begaf. Bij grote dijkdoorbraken van de Lekdijk, stroomde het water tot aan Rotterdam, Leiden of Amsterdam. In 1747 brak de dijk voor het laatst door.

In oorlogssituaties werd de Lekdijk soms doorgestoken om de vijand dwars te zitten. Vanaf de 19e eeuw gebeurde dit gecontroleerd door middel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

In 1958 wordt bij Tull en ’t Waal een stuw in de Lek gebouwd. Twee andere stuwen liggen bij Amerongen en Driel. Hierdoor stroomt zoet water naar het IJsselmeer en is er sprake van een verbeterde bescherming tegen hoogwater voor onze regio en de Randstad.

Ten oosten van de stuw bij Tull en ‘t Waal is de waterstand in De Lek +3 meter NAP. Ten westen van de stuw schommelt deze tussen de +0,4 en +1,4 meter NAP. Wie hier in het uiterste westen van de gemeente Houten langs de Lek pootje aan het baden is, ziet dat er sprake is van eb en vloed.